Bugünkü yazıda Amazon şirkətinin özünə məxsus planşet və smartfonlar üçün hazırladığı Fire OS sistemi haqqında qısa icmal yazıram. Fire OS Android əməliyyat sisteminin nüvəsi üzərində qurulan bir sistemdir. Android üzərində qurulan Color OS, Cyanogen MOD,Yandex.Kit, Nokia Android version və.s. sistemlərdən fərqli olaraq burada mərkəzdənqaçma xeyli dərəcədə daha çox baş verib. Belə ki, Amazon AOSP(Android Open Source Project) kodlarını götürüb ora Google Play Services əvəzinə öz ekosistemini inteqrasiya etməklə yetinməyib sistemin bütün görünən tərəfini tamamilə yenidən yazıb. Həm də dəyişiklik təkcə launcher səviyyədə dizayn fərqi yox, tamamilə kökündən alternativ bir UI(user interface) həllidir. Məhz tam fərqli realizasiya Fire OS-i maraqlı edən xüsusiyyətlərdən biridir. Bir neçə şəkil paylaşıram.(Device: Kindle Fire 6 tableti) Continue reading →
Əslində bu tip yazıları bədii mövzulara aid olan bloqumda yazıram, amma bu yazıda riyaziyyat, informasiya saxlanması və.s. sahələrə də toxunulur deyə bu bloqumda da yazıram. Keçən ayın sonunda oxuyub bitirdiyim bir əsər vardı, Haruki Murakaminin "Həqiqi möcüzələr diyarı və dünyanın sonu" (1985). Bu əsərdə bədii tərəfini bir kənara qoyaq, əsərdə informasiya qorunması, kriptoqrafiya, təhlükəsizlik, piratlıq və.s. barədə çox maraqlı epizodlar və bilgilər var. Bir dialoq isə diqqətimi xüsusilə çəkdi, əsəri bitirəndən sonra o dialoqa təkrar qayıdaraq üzərində bir qədər düşündüm, çünki mövzu diqqətimi çox çəkmişdi, sonda maraqlı şəxsi nəticələr çıxardım. İndi o dialoqu təxmini formada yazıram, mötərizələrdə isə şəxsi subyektiv nəticə-izahlarımı yazmışam. Diqqətlə oxuyub sonda hər kəs öz nəticələrini çıxara bilər. Dialoq informasiya təhlükəsizliyi professoru ilə eyni sahənin şifrələmə proseslərini aparan işçisi arasında, qaranlıq mağarada düşmənlərdən gizlənən bir vaxtda baş verir. (Söhbətin daha əvvəlində professor işçiyə deyir ki, sənin beynində olan filan[uzun söhbətdir] problemə görə cəmi 2 sutka ömrün qalıb, daha sonra koma kimi bir duruma düşəcəksən və yalnız şüurunda qurduğun bir aləmdə yaşayacaqsan, həmişəlik oranın sakini olacaqsan. Yeri gəlmişkən Inception filmində də yuxuda da olsa, buna bənzər məkanlar var) ... – Bəs mən nə vaxta qədər orada, həmin dünyada qalacağam? – Sonsuz olaraq. – Anlamadım, necə yəni sonsuz? Axı hər bir halda hansısa fiziki sərhədlər mövcuddur. Bədən də, beyin də ölümlüdür. Beyin isə öldükdə şüur da ölür, elə deyil? – Elə deyil. İnsanın düşüncəsi üçün zaman anlayışı mövcud deyil. Düşüncənin yuxudan əsas fərqi də budur. Düşüncə bir andaca bütün dünyanı özündə ehtiva edə bilər. Hətta sonsuz ömrü də fikrindən keçirə bilərsən.  Qapalı dairədə sonsuz dövrlər vura bilərsən. Elə bu səbəbdən də o düşüncə,fikir adlanır. Həm də o, yuxu kimi qəfil kəsilmir. İnsan düşüncəsi sonsuzluğu özündə ehtiva edə bilər, eynən   böyük ensiklopediyanın kiçik diş çöpündə yazıla bilməsi kimi. – Nə? Diş çöpündə ensiklopediya? Continue reading →
Cache texnologiyası haqda məlumatı olmayanlar üçün qısaca sadə izah: Cache(keş) texnologiyasının məqsədi serverin informasiya emal etməsi zamanı təkrar emalların qarşısını almaq və bunun hesabına serverin dayanıqlığını, performansını artırmaq, yüklənməsini azaltmaqdır. Shared hostinqlər üçün(Saytın hostinqi Godaddy, Hostgator və.s. digər hostinq şirkətlərindən alındıqda) 1. WordPress Total Cache - Çox populyar qoşma. WordPress-in sahibi olan Automatic şirkətinin də məsləhət gördüyü həll. 2. WordPress Super Cache - Bu sahədə ən populyar qoşma.  WordPress-in sahibi olan Automatic şirkətinin də məsləhət gördüyü həll. 3. WordPress Hyper Cache - İlk iki qoşma qədər populyar olmasa da struktur baxımından asan və performans baxımından onlar ilə eyni qoşma. Əsasən proqramçılar üçün məsləhətdir, çünki kodu kiçik olduğundan anlaşılan və asan modifikasiya oluna biləndir. Mənfi cəhəti isə ilk iki qoşma qədər təkmilləşmiş konfiqurasiyası olmamasıdır. Ayrılmış fiziki və ya virtual serverlər üçün WordPress Predis - Predis for WordPress(Predis = PHP API solution of Redis cache server) İlk bənddəki 3 və onlar tipində olan 10-larla digər qoşmalar "üst səviyyədə" backend həllərdir, cache prosesi WordPress sistemi daxilində baş verir. İkinci bənddəki həll (və digərləri, məsələn Apache Traffic Server) isə serverin əməliyyat sistemində qurulu olan proqram səviyyəsində baş verir. Və sözsüz ki ikinci tip həllər birinci tipli həllərdən dəfələrlə yüksək performans nümayiş etdirə bilir və daha effektivdir. Birinci tip həllərin üstünlüyü o sayıla bilər ki, CMS-in strukturuna spesifik istisnalar daha asan reallaşdırıla bilir. Sonda maraq üçün wp-predis həllinin müəllifinin apardığı performans testinin nəticəsini paylaşım: Continue reading →
Bir neçə gün öncə IPO aksiya satışında rekord qıraraq 21+ milyard dollar toplayan, ümumi dəyərində Facebook kimi şirkəti belə geridə qoyan, internet şirkətlər aləmində Google-dan sonra ikinci pilləyə çıxan Çin e-ticarət nəhəngi Alibaba şirkəti bütün dünyanın diqqətini özünə cəlb etdi. Bu kiçik yazıda şirkətin iş prinsipi, uğur qazanma səbəbi və.s. haqda bəhs etmək fikrim yoxdur, sadəcə şirkətin adı maraqlıdır deyə o haqda yazıram. 3-4 il öncə bu şirkət ilk dəfə diqqətimi cəlb edəndə dərhal əsasən adı diqqətimi çəkdi, Alibaba=Əlibaba? Niyə məhz Alibaba? Çin hara Alibaba hara? Bəlkə banisi müsəlman bir kimsədir? Araşdırma isə tam başqa mənzərə ortaya qoydu. Və əslində bu adın seçilməsinin də uğurun səbəblərindən biri olması aydın oldu. Şirkətin banisi Jack Ma-nın bu adın tarixçəsi haqda dediklərinə nəzər salaq: Bir gün San Fransisko şəhərində kofe klubda idim, özlüyümdə düşünürdüm ki, Alibaba yaxşı bir addır(sadəcə ad olaraq). Offisiant qız mənə yaxınlaşanda, ona sual verdim: -Sən Əlibabanı tanıyırsan? Və o cavab verdi: -Hə, tanıyıram. -Onun haqqında nə bilirsən? -Əlibaba və 40 quldur. -Bəli! Bax budur uğurlu ad. Sonra çölə çıxdım və küçədə təsadüfi 30 nəfərə yaxınlaşıb eyni sualı soruşdum: "Siz Əlibabanı tanıyırsız?". Hindistan, Almaniya, Tokio, Çin və.s. yerlərdən olan müxtəlif insanlar idi onlar... Onlar hamısı Əlibabanı tanıdı: "Sim-sim açıl!". Əlibaba xeyirxah, ağıllı ticarətçi və başqalarına mərhəmətli insan idi. Beləliklə, asan tələffüz olunan, və hamının bildiyi bir ad. Bizim Alibaba da sim-sim deyərək qapısını kiçik və orta həcmli bütün şirkətlərə açdı. Bir kiçik sitatda uğurlu ad seçimi üçün çox maraqlı bir nümunənin şahidi olduq.
İnternet şəbəkəsinin inkişafı Əməliyyat Sistemləri(ƏS) dünyasına da təsirsiz ötüşmədi. Öncədən ənənəvi təsəvvürdən kənara çıxmayan ƏS-lər (cari kompüterdə quraşdırılmış, fiziki olaraq bütün faylların kompüter daxilindəki sərt diskdə olduğu sistemlər - Windows XP, Vista, 7 .., MAC OSx,...) hazırda tam başqa bir istiqamətə yönlənmək üzrədirlər. Səbəb isə internet üzərindən olan həllər, bulud həlləridir. Bir neçə il öncə Google zamanın tələbini qabaqlayaraq tamamilə bulud texnologiyasına əsaslanan brauzer-Əməliyyat Sisteminin ilkin versiyasını təqdim edəndə bir çoxları buna skeptik yanaşdılar, çünki doğurdan da bu həm məxfilik, həm sürət, həm də informasiyaya ulaşım baxımından rahat görünmürdü. Üstünlüklər isə fiziki olaraq bir kompüterdən asılı olmamaq, informasiyanın itkisi ehtimalının çox çox aşağı olması, təhlükəsizlik və.s. cəhətlərdə idi. Bir neçə il keçdi və hazırda brauzer-ƏS ideyası tam real görünür. Google öz Chrome ƏS-ni təbliğ etməklə kifayətlənməyib hazırda dünyada ən populyar brauzer olan və Windows, Linux, MAC kompüterlərimizdə çalışan Google Chrome-a ƏS xüsusiyyətləri ötürməklə bir növ Troya atını hərəkətə keçirdi. Artıq əməliyyat sistemi içində əməliyyat sistemimiz var xəbərimiz yoxdur. :) Continue reading →