Bir çoxlarımız veb sayt hazırlayarkən standart mexanizmlərdən, qaydalardan istifadə edib saytı ərsəyə gətiririk. Amma performans haqda müşahidələrimə görə az adam düşünür. Əslində sadə metodları demək olar çox developer bilir və istifadə edir (şəkillərin həcminin çox olmamasına nəzarət, flash-dan az istifadə, bir səhifədə ağır sql sorğuların çox olmaması və.s.) Amma bəzi metodlar da var ki, onlar server səviyyəsində aparılır və effekti daha çoxdur. İndi onların əsas vacib olanları ilə tanış olaq. Öncə bir faydalı alət haqda yazım, Google-un Make Web Faster şüarı altında təqdim etdiyi çox faydalı xidməti var. Hansı ki, saytın sürət performansını ölçərək 100 ballıq dərəcə üzrə qiymətləndirir. Mən bu yaxında bir saytda sürət performansını artırmalı idim. Yazacağım sadə addımlarla saytın sürətini 55-dən 95 bala yüksəltdim.  İlk öncə hədəf veb saytı qiymətləndirək. Buradan saytın url-ni daxil edərək nəticəni alaq: https://developers.google.com/speed/pagespeed/insights Fayl tiplərinə görə faylları serverdən sıxılmış formada ötürülməsini təmin etmək. Bu metod əsas 3 önəmli metoddan birincisidir. Bunun üçün saytda root folderdə .htaccess faylına daxil olun, yoxdursa yaradın, və aşağıdakıları əlavə edin: [code]AddOutputFilterByType DEFLATE text/plain AddOutputFilterByType DEFLATE text/html AddOutputFilterByType DEFLATE text/xml AddOutputFilterByType DEFLATE text/css AddOutputFilterByType DEFLATE application/xml AddOutputFilterByType DEFLATE application/xhtml+xml AddOutputFilterByType DEFLATE application/rss+xml AddOutputFilterByType DEFLATE application/javascript AddOutputFilterByType DEFLATE application/x-javascript [/code] Brauzerin sizin saytınızın statik fayllarını daha yaxşı və uzun müddət saxlaması üçün bütün fayl tiplərinə expire date təyin edin. Yenə də server-apache səviyyədə. Yenə də .htaccess-i açın, bunları yazın: [code] <IfModule mod_expires.c> ExpiresActive on ExpiresByType image/gif "access plus 1 month" ExpiresByType image/png "access plus 1 month" ExpiresByType image/jpg "access plus 1 month" ExpiresByType image/jpeg "access plus 1 month" ExpiresByType text/x-component "access plus 1 month" # Webfonts ExpiresByType font/truetype "access plus 1 month" ExpiresByType font/opentype "access plus 1 month" ExpiresByType application/x-font-woff "access plus 1 month" ExpiresByType image/svg+xml "access plus 1 month" ExpiresByType application/vnd.ms-fontobject "access plus 1 month" # CSS and JavaScript ExpiresByType text/css "access plus 1 year" ExpiresByType application/javascript "access plus 1 year" ExpiresByType text/javascript "access plus 1 year" <IfModule mod_headers.c> Header append Cache-Control "public" </IfModule> </IfModule> [/code] Bu metod heç də bütün serverlərdə işləməyə bilər. Əgər hosting shared-dirsə o halda bu hostinq provider-dən asılıdır. Əgər server virtual dedicated və ya real serverdirsə o halda bu metodun işləməsini Apache modulları bölməsində EXPİRES adlı modulu aktiv etməklə təmin edə bilərsiniz. (Bəlkə də artıq aktivdir, amma yoxlamaqda fayda var) Nəhayət 3-cü metod. Bu metod server yox, browser tərədə olan CSS-ə tətbiq edilir. CSS sprite texnologiyası vasitəsilə saytınızdakı əksər statik şəkilləri(arxa fon, düymə, kiçik ikonlar və.s.) bir şəkildə birləşdirib sprite ilə onu əvvəlki görünüşdə olmaqla daha yüksək sürətlə yüklənməsini təmin etmək. Çoxsaylı kiçik kiçik şəkillərin yüklənməsi ilə onların hamısının birləşib bir şəkil kimi yüklənməsi arasında önəmli sürət fərqi var. Bu metod üçün çox yaxşı bir xidmət var. http://spriteme.org/ bu sayta daxil olub İnstallation bölməsindəki linki sürüşdürürsünüz brauzerinizin Bookmark bölməsinə. Daha sonra saytınıza daxil olub bu bookmarka klik edirsiniz. Və 1-2 saniyəyə hazır olan nəticə demək olar ki, sizə bir koderin saatlarla əziyyət çəkib edə biləcəyi bir nəticəni verir. Şəkilləri avtomatik yığır birləşdirir, sizə şəkli yükləmək imkanı verir. Daha sonra hətta css fayllarınızıda nəyi nə ilə əvəz etmənizi bir-bir dəqiq şəkildə deyir. Əsas önəmli metodları təqdim etmiş oldum. Digər az önəmli, sürətə az da olsa təsir edəcək metodlar haqda 1-ci bənddə təqdim etdiyim Google xidmətindən məlumat ala bilərsiniz. Orada xeyli sayda çox və az önəmli məsləhətlər verilir, hər birinin Learn More bölməsi var. P.S. Bunları etməkdə çətinlik çəkənlər üçün əlavə bir məsləhət. Ən azından CSS və JS fayllarınızın hamısını minify edin, yəni compressor xidmətləri ilə sıxın. Bu da sürətə çox önəmli təsir göstərir. Bu xidmət vasitəsilə CSS və ya JS mətni ora paste edirsiniz, icra düyməsi ilə alınan nəticəni CSS və ya JS faylınızda köhnə mətnlə əvəz edirsiniz.
Qoşmanın rəsmi linki Bu gün Azerdict Chrome qoşmasını uzun fasilədən sonra (~2il) yenilədim. Yeni versiyanın daha çevik və daha sürətli olması və istifadə rahatlığı üçün bəzi işlər görülüb. 1. Vizual baxımdan daha səliqəli, rahat. 2. Extensionu açanda input sahəni qeyd etməyə ehtiyac yoxdur, extensionu açan kimi hər hansı sahəyə kursoru gətirmədən sözü yazıb enteri basa bilərsiniz.(autofocus) 3. AJAX və jQuery sayəsində hər sorğuda alınan informasiyanın miqdarı 2-3 dəfə azaldılıb və buna görə də nəticənin alınma vaxtı minimuma enib. Daha bir faydalı məsləhət. Əgər siz lüğəti hər dəfə açmaq üçün kursoru sağ yuxarı küncdəki ikona aparıb klikləməkdən qurtulmaq istəyirsinizsə, bunun üçün yaxşı həll var: Brauzerdən chrome://extensions/ ünvanına daxil olun, ən aşağıda sağda Configure commands-a klik edib Azerdict qoşmasını tapın önündəki sahəyə klik edin.(Şəkil) Daha sonra istədiyiniz klaviatura kombinasiyasını sıxın. Sonra çərçivəni bağlayın.(Şəkil) Məsələn mən alt+D kombinasiyasını qurdum. İndi sadəcə alt+D sıxmaq kifayətdir ki brauzerdə lüğət pəncərəsi açılsın. Təklif və ya sual olsa şərhlərdə yaza bilərsiniz.
Azərbaycan dilində Wordpress paketi hazırlamaq işi hələ 2009-cu ilin ortalarında Dev.az komandası tərəfindən başlanılmışdı. Layihə Launchpad kollektiv tərcümə sistemində yerləşdirildiyindən könüllülər də layihəyə qoşulmuşdu(59 nəfər). Təxminən 1 il öncə mən də layihəyə administrator olaraq qoşuldum və 1000-ə yaxın sözün tərcüməsində redaktələr apardım. Hazırda bir neçə aydır Launchpad tərcümə sisteminin məhz adıçəkilən bölməsində sistem xətaları meydana gəlir deyə tərcüməni davam etdirmək çətinləşib. Həm də tərcümə paketi Wordpress-in köhnə versiyalarından birinə aiddir deyə yeni versiyalardakı sözlər orada öz əksini tapmır. Bu səbəbdən də Azərbaycan dili paketi aktiv edilmiş saytlarda tez-tez ingiliscə sözlərə də rast gəlinir. Ona görə də bir müddətdir budaq versiyanı Launchpad-dan ayırıb tək davam etdirirəm. Şəxsi istifadədə yanlış tərcümə və ya ingiliscə sözə rast gəldikcə paket faylında redaktələr edib onu yeniləyirəm. Planda var ki, bir neçə ay ərzində daim yenilənmə sayəsində keyfiyyətli bir tərcümə əldə edilmiş olsun. Beləliklə daim yenilənən paketi bu ünvandan yükləyə bilərsiniz. http://e-haci.net/wordpress-az%c9%99rbaycan-dili/
Belə bir Community yaratmağı qərara gəldim. https://plus.google.com/communities/115971210454065924105 Yəqin bəzilərinizin məlumatı var ki, Linkedin-də də belə bir qrupumuz var(qoşula bilərsiniz: http://www.linkedin.com/groups?home=&gid=3722491) və hazırda müxtəlif ölkələrdən 3000-ə yaxın üzvü var, qrup çox aktivdir. Məlumatımıza görə bu qrup Linkedin-də sırf Wordpress Developer-lər üçün nəzərdə tutulan ən böyük qrupdur. Amma Linkedin bir növ qapalı sistem olduğundan, funksionalı da məhdud olduğundan orada qrup imkanları dardır və sırf qrup olmaqdan o tərəfə keçmir, Community ola bilmir. Facebook qruplarda da vəziyyət eynidir. Google+ isə Community üçün yaxşı imkanlar yaradır. Beləliklə bu qrupu yaratdıq və Wordpress Development-də maraqlı olan hər kəs üçün maraqlı və faydalı bir platformaya çevirməyə çalışacağıq. https://plus.google.com/communities/115971210454065924105 P.S. Səhifə ingilisdillidir və lokal xarakter daşımır.
Wordpress sistemində qurulan saytları Backup etmək üçün bir çox üsullar mövcuddur. Bazanı əllə dump etmək, file sistemi copy paste etmək həll yollarından ən qabasıdır. Bəs optimal yollar necədir? Optimal yollar üçün bir çox asanlaşdırıcı pluginlər mövcuddur. Bəzi pluginlər tək bazanı, bəziləri tək faylları, bəziləri hər ikisini backup edib sistemdə saxlayır, siz yükləyirsiniz. Bəziləri də var ki, backup etdikdən sonra arxiv faylı dərhal Dropbox bulud xidmətinə köçürə bilir. Bu da çox yaxşı funksiyadır. Belə ki backup-un hazır olmasından sonra dərhal hostinqi tərk edib Dropbox-a köçməsi hostinqdə istənilən an baş verəcək qəzanın fəsadlarını minimallaşdırır. Backup pluginlərinə 2 yaxşı nümunə yazım: 1. Backup Scheduler Bəzi saytlarda istifadə edirəm. Yaxşı plugindir. Schedule imkanına malikdir, hansı ki, istənilən gün intervalı seçib hansı intervaldan bir backup çıxarılmasını təyin edə bilirik. Backupun ftp ilə kənar hostinqə yüklənməsini, habelə emailinizə göndərilməsini də təmin edə bilirik. Hostinqlərin məhdudiyyətini nəzərə alaraq backup faylını hissələrə bölmək imkanı da var. Yəni backup 100 MB olacaqsa, bunu yaratmaq və göndərmək hostinqə çətin ola bilər, onu 5-5 meqabaytla 20 yerə bölmək imkanı var. 2. WordPress Backup to Dropbox  Bu da yaxşı plugindir. Backup faylını birbaşa Dropbox qovluğunuza göndərir. Saytın içərisindən Dropbox-a login Oauth metodu ilə aparılır, odur ki, sizin login məlumatlarınız haqda kiminsə xəbəri olmur, güvənlidir.